محمد رضا واليزاده معجزى
534
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
برحسب امر قدر نفاذ به حكومت يزد مأمور شدم و در اين مأموريت لقب « سعد الملكى » مرحمت شد . آن سال نيز از تفضلات الهى با نظم و امنيت و رضاى عموم خلق كار ماليات و اقساط به خوبى ختم شد . در آخر سال به واسطه تشكيل تنظيمات جنسيه و صندوق عدالت صلاح خود را در توقيف ندانسته ، محمد حسن خان برادرم را به نيابت گذاشته ، خودم به تقبيل آستان معدلت بنيان آمدم و پس از يك ماه توقف از آن خدمت استعفا دادم . مرحوم يحيى خان معتمد الملك كه حاكم فارس شد به ملاحظه سابقه تصرف من در كار فارس مقرر رفت كه به معيت آن مرحوم بروم در كليه امور استبصار از من بشود . به فارس رفتيم . به دو ورود محمد حسن خان برادرم به حكومت لارستان و سبعه منصوب و روانه شد . و چون قوام الملك « 1 » از حكومت بوشهر و دشتى و دشتستان استعفا نموده به تهران عزيمت كرد و ديگرى هم قبول اين را صلاح خود ندانست . مرحوم مشير الملك « 2 » آورد محرمانه به مرحوم سپهسالار نوشتند كه حكم تلگرافى به اجبار من در قبول آن خدمت شود به اجبار رفتم . « 3 » چون ششماه از سال گذشته بود به زحمت ماليات آنجا را وصول كردم . در اول سال 1293 كه يحيى خان معتمد الملك معزول شد و مرحوم حاج فرهاد ميرزا معتمد الدوله فرمانفرماى فارس شد بعد از ورود به فارس هرقدر سعى فرمود كه از دولت اجازه توقف مرا حاصل كند پذيرفته نشد ناچار محمد حسن خان را براى حكومت بعضى از گرمسيرات نگه داشتند و من روانه دار الخلافه شدم و پس از يك سال توقف دار الخلافه برحسب اراده سينه همايونى به اداره مرحوم امين السلطان « 4 » در سنه 1296 منصوب شدم و آن مرحوم تمام غلات ممالك محروسه را در اداره من مقرر داشت تا سنه 1299 مشغول اين خدمت بودم . در سنه 1299 كه مرحوم امين السلطان خواست حكومت و گمرك بنادر فارس را از ايالت فارس
--> قونسولگرى بمبئى گمارده شد ولى ميرزا يحيى خان در پاريس ماند و در سال 1273 ميرزا آقا خان نورى او را به آجودانى خود برگزيد . در سال 1284 با وساطت ميرزا يوسف مستوفى الممالك ناصر الدين شاه عزت الدوله خواهر تنى خود را به او تزويج كرد . در سال 1288 بعد از آنكه حاج ميرزا حسين به وزارت عدليه رسيد يحيى خان هم به حكومت اراك و بروجرد و خوزستان منصوب و بعد از مراجعت ناصر الدين شاه از سفر فرنگ وى را به حكومت يزد در 1291 تعيين نمود . ( 1 ) . منظور از قوام الملك ميرزا على محمد خان قوام الملك ثانى است ( 1245 - 1301 ) . ( 2 ) . منظور از مشير الملك : حاج ميرزا ابو الحسن خان مشير الملك ثانى ( 1226 - 1303 قمرى ) كه وزير مقتدر و متنفذ فارس بود و حكام تا زمان ايالت حاج فرهاد ميرزا معتمد الدوله عموى ناصر الدين شاه از او حساب مىبردند و آلت دست او بودند . ( 3 ) . مسعود ميرزا ظل السلطان در تاريخ مسعودى ( صفحه 234 - 236 ) به اين موضوع اشاره كرده است . ( 4 ) . يعنى آقا ابراهيم امين السلطان اول پدر ميرزا على اصغر خان امين السلطان .